در اينجا لازم به نظر مىرسد صحنه سياسى اين روزگار - با اينكه تلخ و ناگوار است - مورد ارزيابى قرار گيرد چون همين روزگار ناگوار زمينه را براى دوره تابناكى از حيات فكرى و فرهنگى ايران فراهم آورد ؛ و نيز با رنگهاى روشنى ، دلايل سياه و منفى موفقيت تيمور را در خاك ايران به تصوير كشيد . پيش از پيگيرى خطوط اصلى اين تحول كه حدود پنجاه سال به درازا انجاميد ، لازم است به وسيله جدولى كه نمايانگر حضور مهمترين نيروهاى سياسى اين زمان - كه پس از سقوط امپراتورى ايلخانى وارد ميدان عمليات شدند - اوضاع اين روزگار زير ذره‌بين قرار گرفته و به دقت كاويده شود . با آنكه اين طرح چندان جامع نيست ، ولى نشاندهندهء پاره پاره شدن و تجزيه ايران است . از تاريخهاى ارائه شده چنين برمىآيد كه در بعضى موارد حالت تقريبى دارند ؛ چرا كه شمارى از اين حكومتها پس از فتوحات تيمور باقى ماندند و يا حتى در برخى موارد در سرتاسر دوره تيموريان پابرجا بودند : 1 - چوبانيان در عراق عجم ، آذربايجان و ارمنستان تا سال 744 / 1343 ؛ 2 - آل جلاير در عراق عرب و بعدها نيز در مناطق زير سلطه چوبانيان ، تا سال 835 / 1432 ؛ 3 - قراقويونلوها در آذربايجان و بعدها با گسترش نفوذ خود در فارس و خراسان ، تا سال 873 / 9 - 1468 ؛ 4 - ايلخان طغاتيمور خان در غرب خراسان و گرگان تا سال 754 / 1353 ؛ 5 - سربداران در غرب خراسان تا سال 783 / 1381 ؛ 6 - سادات مازندران تا سال 794 / 1392 و گيلان تا سال 771 / 1370 ؛ 7 - كاركيا در لاهيجان تا سال 1060 / 1650 ؛ 8 - آل كرت ( كرت ) در هرات در شرق خراسان و افغانستان بانفوذ در سيستان و كرمان تا سال 791 / 1389 ؛ 9 - آل اينجو در فارس و اصفهان تا سال 758 / 1357 ؛ 10 - آل مظفر در كرمان و يزد و بعدها در منطقه تحت نفوذ آل اينجو تا سال 795 / 1393 ؛ 11 - ملوك شبانكاره در منطقه بين فارس و كرمان در خليج فارس ، تا سال 756 / 1355 ؛ 12 - حكام لار تا سال 983 / 1575 ؛ 13 - ملوك هرمز تا سال 1031 / 1622 ؛ 14 - اتابكان لر بزرگ تا سال 828 / 1425 ؛ 15 - و اتابكان لر كوچك تا سال 1006 / 1597 . شمارى از خاندانهاى شاهى و نمايند گانشان نظير طغاتيمور ، آل چوبان و بويژه درگيرى « دو